Historia Black Friday: skąd wzięła się nazwa
Nazwa nie wzięła się od księgowości i nie powstała w marketingu. Wymyśliła ją policja w Filadelfii, i to jako określenie na coś, czego nikt nie chciał.
Wersja, którą słyszy się najczęściej, brzmi tak: Black Friday to dzień, w którym sklepy wychodzą z długów, czyli z czerwonych liczb na czarne, i stąd nazwa. Brzmi ładnie, tłumaczy wszystko jednym zdaniem i jest późniejszym dorobieniem historii do nazwy, która już istniała.
Filadelfia, lata sześćdziesiąte
Prawdziwe źródło jest znacznie mniej reklamowe. Określenia "black Friday" zaczęli używać policjanci w Filadelfii na dzień po Święcie Dziękczynienia. Nie chodziło o handel, tylko o to, co się wtedy działo na ulicach: tłumy przyjezdnych, korki nie do rozplątania, wypadki i zmiany bez wolnego dla całego posterunku.
Był to więc czarny piątek w tym samym sensie, w jakim mówi się o czarnym poniedziałku na giełdzie. Dzień, który się przetrwa, a nie świętuje.
Handlowcom ta nazwa się nie podobała, bo brzmiała jak ostrzeżenie przed wyjściem z domu. Próbowali ją nawet zastąpić, ale przylgnęła. Wyjaśnienie o wychodzeniu na plus pojawiło się dopiero później, kiedy stało się jasne, że nazwy nie da się usunąć, więc trzeba ją przeformułować na coś przyjaznego.
To rzadki przypadek, w którym marketing nie wymyślił hasła, tylko przejął cudze i nadał mu nowe znaczenie.
Cyber Monday jest odwrotnie: wymyślony na biurku
Z Cyber Monday sprawa wygląda inaczej i warto to zestawić, bo różnica jest pouczająca. Termin powstał w 2005 roku w komunikacie branżowej organizacji handlu detalicznego w Stanach. Zauważono, że w poniedziałek po Święcie Dziękczynienia gwałtownie rośnie sprzedaż internetowa, i nazwano to zjawisko, żeby dało się je promować.
Czyli: Black Friday to nazwa, którą handel odziedziczył po policji i musiał oswoić. Cyber Monday to nazwa, którą handel wymyślił sam, od razu w tym celu.
Jak to trafiło do Polski
Do Polski Black Friday przyszedł znacznie później i inaczej. Nie było tu Święta Dziękczynienia, więc nie było też naturalnego powodu, żeby akurat ten piątek cokolwiek znaczył. Przyjął się jako import samej mechaniki wyprzedaży, bez kontekstu, który ją w Stanach tłumaczył.
To wyjaśnia dwie rzeczy, które w polskim Black Friday zwracają uwagę.
Pierwsza: data rozjechała się od razu. Skoro nie ma święta, do którego dzień jest doczepiony, nic nie trzyma go w miejscu. Stąd Black Week, Black November i akcje startujące na początku miesiąca.
Druga: nazwa stała się gatunkiem promocji, a nie dniem. W Polsce "black friday" widuje się na banerach w innych miesiącach, co po angielsku brzmiałoby absurdalnie, a u nas nikogo nie dziwi, bo nazwa nigdy nie odnosiła się tu do konkretnego piątku.
Co z tego wynika dla kupującego
Historia nazwy nie jest tylko ciekawostką, bo tłumaczy, czemu w listopadzie trzeba uważać bardziej niż zwykle.
Kiedy nazwa oznacza konkretny dzień, łatwo porównać: to była cena wczoraj, to jest dziś. Kiedy oznacza cały miesiąc kampanii, punkt odniesienia znika, a razem z nim możliwość powiedzenia, czy cokolwiek naprawdę stanieje.
Dlatego przy każdej listopadowej metce warto zadać to samo pytanie, co przy każdej innej: ile ta rzecz kosztowała, zanim zrobiło się z niej okazję. Rozwijamy to w tekście o rozpoznawaniu prawdziwych przecen, a dokładne daty na najbliższe lata zebraliśmy tutaj.